هر عادتی در ابتدا مانند یک نخ نازک است . اما هربار که یک عمل را تکرار می کنیم ما این نخ را ضخیم تر می کنیم و با تکرار عمل نهایتا این نخ تبدیل به طناب بلندی می شود که برای همیشه به دور فکر و عمل ما می پیچد. بیایید از عادت های نادرست گذشته دوری کنیم.
هزاران درود و سلام تقدیم شما که این وبلاگ را مشاهده و با ارائه نظرات سازنده خود ما را یاری می رسانید.
سنجش مشاهده ای در ارزشیابی کیفی - توصیفی
هر عادتی در ابتدا مانند یک نخ نازک است . اما هربار که یک عمل را تکرار می کنیم ما این نخ را ضخیم تر می کنیم و با تکرار عمل نهایتا این نخ تبدیل به طناب بلندی می شود که برای همیشه به دور فکر و عمل ما می پیچد. بیایید از عادت های نادرست گذشته دوری کنیم.
هزاران درود و سلام تقدیم شما که این وبلاگ را مشاهده و با ارائه نظرات سازنده خود ما را یاری می رسانید.
ز
روشهای سنجش مشاهده ای
روشهای سنجش مشاهده ای مبتنی بر مشاهده متنوع و در حوزه های مختلف خارج از چارچوب کلاس درس نیز انجام می شود.
لیکن به سه نمونه اصلی آن که می تواند مورد استفاده معلمان قرار گیرد اشاره می شود.
• از آن جا که در ارزشيابي کيفي توصيفي تأکيد بر ارزشيابي نامحسوس و در شرايط عادي و طبيعي است، «مشاهده» يکي از مفيدترين روش هاي جمعآوري اطلاعات از کلاس درس و فرآيند يادگيري و پيشرفت دانشآموزان است. براي اين کار معلّم بايد دانشآموزان را در حين پرداختن به تکاليف و فعاليتهاي يادگيري در شرايط مختلف (آزمايشگاه، زمين بازي، محيط مدرسه و مانند اينها) مشاهده نمايد.
ابزارهای ثبت مشاهده :
فهرست وارسي
عبارت است از فهرستي از مفاهيم، مهارت ها، فرآيندها و يا نگرش هاي ويژهاي که شما در نظر داريد حضور يا عدم حضور آن را ثبت کنيد.
روش فهرست وارسی ( چک لیست )
روش فهرست وارسی یک شیوه نظام دار برای گزارش قضاوت های مشاهده گر یا مشاهده گران است . با این روش می توان معلوم نمود که در عملکرد شخص مورد سنجش( یا محصول تولید او ) ویژگی های مورد نظر موجود است یا خیر.
در این روش مهم بودن شاخص های مورد نظر از اهمیت خاصی برخوردار است . چرا که اگر ویژگی هایی که در فهرست عنوان می گردد از اهمیت برخودار نباشد فهرست وارسی یا چک لیست مورد نظر مردود است.
ويژگيهاي يك فهرست وارسي خوب:
1-فهرست نسبتا كوتاه است.
2-هر ماده فهرست به طور كاملا روشن موضوع مورد ارزشيابي را بيان مي كند.
3-هر ماده بر يك رفتار ها يا ويژگي قابل مشاهده تاكيد مي كند.
4-تنها رفتارها يا ويژگيهاي مهم منظور مي شوند.
5- ماده های فهرست به گونه ای آرایش می یابند که کل فهرست را به سادگی می توان مورد استفاده قرار داد.
مراحل توليد فهرست وارسي
•نشانههاي هر يک از انتظارات تهيه شود
• فعاليتها و شواهد تحقق انتظار آموزشي مورد نظر ، به صورت عبارتها و يا جملات کوتاه اما واضح قابل مشاهده نوشته شود
•جدول مناسبي براي اين فهرست وارسي تهيه کنيد .
•فهرست وارسي را خودتان يک بار اجرا کنيد تا نارسايي هاي آن مشخص شود.
•از همکاران در اصلاح نهايي فهرست وارسي کمک بگيريد.
تذکرات جهت کاربرد این ابزار :
۱ - اگر قصد این است که یک فهرست وارسی برای تمامی دانش آموزان یک سان اجرا شود، بهتر است در جدول دوبعدی که در ستون آن نام دانش آموزان و گویه های فهرست وارسی در ردیف آن قرار دارد استفاده شود.
۲ - در حد لزوم از فهرست وارسی استفاده شود.(در مواردی که امکان استفاده وجود دارد )
۳ - تعداد گویه های فهرست وارسی محدود گرد.(حداکثر 12 گویه)
۴ - گویه های فهرست وارسی ساده و قابل فهم باشد.
۵ - از این ابزار می توان برای ارزش یابی تکوینی یا تشخیصی استفاده کرد.
۶ - در صورتی که برای «انتظارات آموزشی »از فهرست استفاده می شود لازم است برای درک دقیق تری از وضعیت دانش آموز در طول سال ، دو یاسه بار فهرست وارسی اجرا گردد تا روند پیشرفت دانش موز بهتر نمایان شود.
اجزا و عناصر فهرست وارسي
1- مشخصات دانش آموز ( نام و نام خانوادگي – پايه تحصيلي )
4- سنجه ها ( گويه ، انتظار ، نشانه ، شاخص و يا ملاك ).
2- تاريخ ( ذكر تاريخ باعث مي شود تا روند پيشرفت و عملكرد دانش آموز را در يك پروسه زماني خاص به منظور قضاوت به هنگام مشاهده نمود .)
3- عنوان يا موضوع ( در صورتي كه موضوع مورد مشاهده معين نشود معلم قادر نخواهد بود تا سنجه هاي مناسب و و جامعي را طراحي نمايد .)
سنجه ها يا بصورت جمله روشن و كامل (داراي فعل) مانند: دندان هاي خود را بعد از هر نوبت غذا مسواك مي زند. و يا ناقص مانند : مراقبت از دندان هاي خود و به گونه اي كه بر يك رفتار يا ويژگي مهم و قابل مشاهده تاكيد دارند بيان مي گردند .
5- مقياس ها در فهرست وارسي چون بود يا نبود رفتار يا صفت كنترل مي گردد لذا تعداد طبقات نمي تواند از دو طبقه بيشتر باشد . مانند : بلي ، خير / مشاهده شده ، مشاهده نشده / دارد ، ندارد / هست ، نيست و .......
مقیاس درجه بندی رفتار
برخلاف روش فهرست وارسی که در آن تنها بود یا نبود ویژگی مورد نظر یا وقوع یا عدم وقوع رفتار مورد سنجش ثبت می شود ، در مقیاس درجه بندی ، درجه یا مقدار رفتار یا ویژگی مورد نظر تعیین می گردد.
فواید مقیاس درجه بندی رفتار
2 ) یک چهارچوب داوری برای مقایسه همه
دانش آموزان فراهم می کند.
دانش آموزان فراهم می کند.
مثال :
با کشیدن دایره ای به دور یکی از شماره های سمت راست هر یک از جملات مربوط به آن را درجه بندی نمایید . ضمناً شماره ها به صورت زیر ارزش گذاری می شوند :
( 5=ممتاز ) ( 4 = بالاتر از متوسط ) ( 3= متوسط )
( 2= پایین تر از متوسط )( 1= ضعیف )
درجه بندی فرایند عملکرد :
5 4 3 2 1 ( الف ) تهیه یک طرح کامل برای پروژه
5 4 3 2 1 ( ب ) تعیین مقدار مواد مورد نیاز
5 4 3 2 1 ( پ ) انتخاب ابزارها و وسایل مناسب
5 4 3 2 1 ( ت ) استفاده ماهرانه و درست از ابزار
درجه بندی محصول یا فرآورده عملکرد :
ساده ترین نوع مقیاس درجه بندی است که ارزشیاب با کشیدن دایره ای به دور یک عدد میزان درجه موجود بودن یک رفتار مورد ارزشیابی را مشخص می کند. تصمیم در مورد تعداد شماره ها یک امر دلخواه است با این حال صاحب نظران بیشتر از 10عدد یا طبقه توصیه نمی کنند و ارقام 3 تا 7 بیشترین طرفدار را دارند.
مقیاس درجه بندی نگاره ای
در این مقیاس به جای استفاده از اعداد از خطوط افقی استفاده می شود . از ارزشیاب خواسته می شود تا داوری خود را درباره ویژگی مورد مشاهده در طول یک خط مستقیم با گذاشتن نوعی علامت مشخص کند. ارزشیاب آزاداست بین آنها نیز علامت بگذارد.
( مثال : تا چه اندازه دانش آموز در بحث شرکت می کند؟ )
مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی
مثال :كيفيت كار دانش آموز را هنگام انجام تكاليف درسي چگونه ارزيابي مي كنيد؟
عوامل موثر بر بهبود روش مقیاس درجه بندی
1- سعی کنید ویژگی هایی را که از لحاظ آموزشی مهم هستند برگزینند.
2- ویژگی های مورد ارزشیابی را به گونه ای بیان کنید که مستقیماً قابل مشاهده باشند.
3 – هم ویژگی های مورد ارزشیابی و هم نقاط روی مقیاس را به روشنی تعریف کنید.
6 ) در صورت امکان از چند نفر بخواهید تا رفتارها یا محصولات مورد نظر را مشاهده و ارزشیابی کنند.
در این مقیاس درجه بندی نقاط روی مقیاس توصیف می شوند. عبارت هایی که روی خط مقیاس قرار می گیرد به صورت رفتاری نشان می دهند که دانش آموز یا فرد مورد نظر در مراحل مختلف مقیاس چگونه عمل می نماید.
4- شماره درجات را بین سه تا هفت انتخاب نموده و به ارزشیابان اجازه دهید تا در بین این نقاط نیز درجه بندی انجام دهند.
5- از ارزشیابان بخواهید اگر به سؤالي برخورد نمودند که قادر به قضاوت درباره ویژگی های مطرح شده در آن نیستند به آن سؤال جواب ندهند.
واقعهنگاري
يکي ديگر از ابزارهاي ثبت مشاهدات معلّم، واقعهنگاري است. اين ابزار، براي ثبت وقايع و رويدادهايي معنيدار، که گهگاه معلّم در کلاس و مدرسه از دانشآموزان مشاهده ميکند، مناسب است. اما از اين ابزار، بر خلاف فهرست وارسي ها، به صورت منظم استفاده نميشود. رفتارها و فعاليتهاي خاصي که از کودک سر مي زند، عمدتاً موضوع خوبي براي واقعهنگاري است.
عناصر واقعه نگاري
هر واقعه نگاري داراي دو بخش توصيف عيني رويداد و تفسير آن است . بنابراين، در بخش توصيف، آنچه واقعاً رخ داده است، نوشته شده و سپس، آن رويداد تفسير ميگردد. در بخش تفسير، به دلايل احتمالي و راه حل ها يا نتايج مثبت و منفي آن نيز اشاره ميشود.
عوامل موثر در استفاده بهینه از روش واقعه نگاری
1- از پیش تعیین کنید که چه چیزی را می خواهید مورد مشاهده قرار دهید. اما آماده ثبت رفتارهای غیرمعمول نیز باشید.
دربکارگیری ابزار واقعه نگاری توجه به نکات زیر ضروری است :
•1- می توان هنگامیکه دانش آموزان مشغول فعالیت اند، رویدادهای مورد نظر را ثبت کرد یا هنگامی که در کلاس نیستند، موارد ثبت گردد.
•2- تاریخ واقعه نگاری بر روی گزارش ثبت گردد.
•3- بهتر است اطلاعاتی که از مشاهدات ثبت شده به دست می آید از دسترس دیگران ، حتی والدین ، دور باشد ودرصورت نیاز و برای انجام مداخله های آموزشی و رفع مشکلات احتمالی دانش آموز در اختیار والدین و یا مسولین مدرسه قرار گیرد.
•4- درهنگام نوشتن گزارش ، رویدادها واقع بینانه توصیف شود.توجه صرف به ضعف ها یا قوتها ، از دانش آموز تصویری یک سویه به دست می دهد.
•5- در تفسیر نتایج مشاهدات باید به این نکته توجه داشت که رفتارهایی که به ندرت رخ می دهد به سختی قابل تفسیر هستند و باید در مورد آن ها احتیاط لازم را به خرج داد واز پیش داوری دوری جست.
•6-پرهیز از سوگیری در تفسیر مشاهدات است.(تجربیات قبلی باعث تفسیر غلط- ضعف یک دانش آموز کوشا دیده نشود)
•7- اشکال و شیوه های مختلفی برای نگهداری گزارش ها وجود دارد.یکی از بهترین شیوه ها این است که دفترچه ای به شکل الفبایی تنظیم گردد وبه هر دانش آموز چند برگ اختصاص داده شود.
